W skrócie
Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci pozwala właścicielowi określonego rodzaju rachunku wskazać za życia osobę z najbliższej rodziny, której bank ma wypłacić po jego śmierci określoną kwotę. Pieniądze wypłacone w ramach prawidłowej dyspozycji nie wchodzą do spadku w taki sam sposób jak zwykłe środki na rachunku.
Nie jest to testament i nie działa dla każdego rodzaju konta ani na rzecz dowolnej osoby.
Co zrobić krok po kroku
1. Ustal, czy zmarły złożył dyspozycję
Jeżeli wiesz, w którym banku miał rachunek, zapytaj bank o procedurę dla osoby wskazanej w dyspozycji. Sam testament nie przesądza o istnieniu takiej dyspozycji, bo jest to odrębne rozwiązanie bankowe.
2. Przygotuj dokumenty
Bank wskaże wymagany zestaw dokumentów. Zwykle potrzebny jest dokument potwierdzający zgon i tożsamość osoby zgłaszającej się po wypłatę.
3. Oddziel tę wypłatę od zwykłego postępowania spadkowego
Środki objęte skuteczną dyspozycją są wypłacane na zasadach przewidzianych dla tej instytucji, a nie jak zwykła część salda dziedziczona na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia lub postanowienia sądu.
Kto może być wskazany
Prawo bankowe ogranicza krąg osób, na rzecz których można złożyć dyspozycję. Mogą to być:
- małżonek,
- wstępni, np. rodzice i dziadkowie,
- zstępni, np. dzieci i wnuki,
- rodzeństwo.
Nie można więc w ten sposób wskazać dowolnego przyjaciela, partnera bez małżeństwa czy fundacji.
Jeżeli właściciel chce przekazać środki osobie spoza katalogu, trzeba rozważyć inne narzędzia prawne.
Jakich rachunków dotyczy
Dyspozycja może dotyczyć określonych rachunków oszczędnościowych, oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz terminowych lokat oszczędnościowych.
Nie działa automatycznie dla każdego rachunku bankowego. Przykładowo rachunek rozliczeniowy związany z działalnością gospodarczą podlega innym zasadom.
Nie stosuje się jej również do rachunku wspólnego w taki sam sposób jak do indywidualnego rachunku objętego przepisem.
Co zrobić po śmierci właściciela
1. Sprawdź, czy dyspozycja istnieje
Jeżeli zmarły informował rodzinę o złożeniu dyspozycji, skontaktuj się z bankiem i zapytaj o procedurę.
Brak papierowego potwierdzenia w domu nie musi oznaczać braku dyspozycji — bank ma własną dokumentację.
2. Przygotuj akt zgonu i dokument tożsamości
Bank musi potwierdzić śmierć posiadacza i tożsamość osoby uprawnionej.
Może poprosić również o dodatkowe dane pozwalające powiązać beneficjenta z dyspozycją.
3. Złóż wniosek o realizację
Dyspozycja nie oznacza, że pieniądze zawsze pojawią się automatycznie na Twoim koncie bez żadnego kontaktu z bankiem.
Ustal, jaki formularz i dokumenty są wymagane.
4. Sprawdź kwotę
Posiadacz mógł wskazać konkretną kwotę, procent środków albo inny sposób określenia wypłaty.
Prawo ogranicza jednak łączną wysokość wypłat. Limit jest powiązany z dwudziestokrotnością przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza.
Dlatego limit nie jest jedną stałą kwotą na wszystkie lata.
5. Nie czekaj na dział spadku, jeśli bank potwierdza dyspozycję
Środki objęte skuteczną dyspozycją są wypłacane poza zwykłym podziałem spadku.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie pieniądze na rachunku automatycznie omijają spadek. Dyspozycja obejmuje tylko kwotę mieszczącą się w jej treści i ustawowych limitach.
Dyspozycja a testament
Testament określa zasady dziedziczenia majątku po śmierci.
Dyspozycja wkładem jest szczególną instrukcją dla banku dotyczącą wskazanych środków.
Jeżeli osoba wskazana w dyspozycji nie jest spadkobiercą, nadal może otrzymać wypłatę, jeśli spełnione są warunki ustawowe. Z kolei fakt bycia spadkobiercą nie oznacza automatycznie, że dana osoba była beneficjentem dyspozycji.
Dyspozycja a zachowek i podatki
To, że środki nie wchodzą do masy spadkowej na zwykłych zasadach, nie oznacza, że nie mają żadnych skutków prawnych lub podatkowych.
Przy większych kwotach, sporze rodzinnym albo rozliczeniach podatkowych warto sprawdzić konkretną sytuację z prawnikiem lub doradcą podatkowym.
Co jeśli jest kilka dyspozycji
Posiadacz mógł wskazać kilka osób. Łączna suma wypłat podlega jednak ustawowemu limitowi.
Jeżeli suma dyspozycji przekracza dopuszczalny limit, bank stosuje zasady wynikające z Prawa bankowego.
Czy bank ma obowiązek znaleźć beneficjenta
Bank ma określone obowiązki informacyjne po uzyskaniu danych o śmierci posiadacza i stwierdzeniu, że istnieje dyspozycja.
W praktyce beneficjent nie powinien jednak biernie czekać, jeżeli wie o dyspozycji. Kontakt z bankiem przyspiesza ustalenie dokumentów i wypłaty.
Termin
Nie ma tu takiego samego 6-miesięcznego terminu jak przy oświadczeniu spadkowym. Nie odkładaj jednak sprawy bez potrzeby.
Jeżeli bank potwierdzi istnienie dyspozycji, ustal procedurę zaraz po uzyskaniu aktu zgonu.
Najczęstsze błędy
- założenie, że dyspozycja jest rodzajem testamentu,
- przekonanie, że można wskazać dowolną osobę,
- stosowanie zasad dyspozycji do rachunku wspólnego,
- uznanie, że całość środków na koncie zawsze wypada ze spadku,
- wpisywanie w poradnikach stałej kwoty limitu, mimo że limit zależy od wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS.
Najczęstsze pytania
Czy pieniądze z dyspozycji wchodzą do spadku?
Kwota wypłacona zgodnie z art. 56 Prawa bankowego nie wchodzi do spadku w zwykłym zakresie.
Czy można wskazać partnera bez ślubu?
Nie, jeżeli nie należy on do ustawowego katalogu małżonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa.
Czy dyspozycja działa na koncie wspólnym?
Nie na takich samych zasadach jak na wskazanych rachunkach indywidualnych.
Czy limit to stała kwota?
Nie. Jest powiązany z dwudziestokrotnością odpowiedniego przeciętnego wynagrodzenia za ostatni miesiąc przed śmiercią.
Czy trzeba mieć postanowienie spadkowe?
Do realizacji samej dyspozycji bank nie traktuje beneficjenta jak osoby wypłacającej zwykły udział spadkowy. Bank wskaże dokumenty wymagane w konkretnej sprawie.
Co dalej
Przeczytaj Konto bankowe po śmierci właściciela i Jak znaleźć konta bankowe zmarłego.