W skrócie
Po śmierci właściciela indywidualnego rachunku bankowego rodzina nie powinna korzystać z jego karty, PIN-u ani bankowości internetowej. Pełnomocnictwo do rachunku co do zasady wygasa ze śmiercią posiadacza.
Pieniądze znajdujące się na rachunku nie są jednak po prostu „zamrożone na zawsze”. Część może zostać wypłacona na szczególnych zasadach — np. jako zwrot uzasadnionych kosztów pogrzebu albo w ramach dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Pozostała część co do zasady podlega dziedziczeniu.
Co dzieje się z kontem po śmierci
Bank może dowiedzieć się o zgonie z różnych źródeł, ale rodzina nie powinna zakładać, że stanie się to automatycznie tego samego dnia.
Po uzyskaniu informacji o śmierci bank stosuje procedury wynikające z Prawa bankowego i umowy rachunku. W przypadku rachunku indywidualnego śmierć właściciela zasadniczo zmienia możliwość dysponowania środkami.
Inaczej może wyglądać sytuacja rachunku wspólnego. Nie wolno automatycznie stosować do niego wszystkich zasad dotyczących konta indywidualnego.
Co zrobić krok po kroku
1. Nie wypłacaj pieniędzy kartą zmarłego
Nawet jeśli znasz PIN i wcześniej robiłeś zakupy lub wypłaty za zgodą właściciela, po jego śmierci sytuacja prawna się zmienia.
Pełnomocnictwo co do zasady wygasa. Wypłata środków przez byłego pełnomocnika nie ma już tej samej podstawy prawnej.
Najbezpieczniej od razu przestać korzystać z karty, aplikacji i loginu zmarłego.
2. Poinformuj bank o śmierci
Skontaktuj się z bankiem i zapytaj, jakie dokumenty są potrzebne. Najczęściej podstawowym dokumentem jest akt zgonu.
Nie wysyłaj skanu aktu na przypadkowy adres e-mail znaleziony w internecie. Korzystaj z oficjalnego kanału banku.
3. Sprawdź ważne płatności wychodzące z konta
To jeden z najbardziej praktycznych problemów. Z rachunku mogły być opłacane:
- czynsz,
- energia,
- gaz,
- telefon i internet,
- raty kredytu,
- ubezpieczenia,
- abonamenty.
Po śmierci właściciela sposób realizacji zleceń może się zmienić. Sam fakt zablokowania rachunku nie usuwa zobowiązań wobec dostawców.
Jeżeli rachunki dotyczą mieszkania, w którym nadal ktoś mieszka, jak najszybciej ustal nowy sposób płatności.
4. Sprawdź możliwość zwrotu kosztów pogrzebu
Prawo bankowe przewiduje możliwość wypłaty z rachunku zmarłego osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające poniesione koszty pogrzebu, w granicach kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w środowisku zmarłego.
To odrębna ścieżka od dziedziczenia pieniędzy. Wypłata na ten cel nie wymaga automatycznie zakończenia całego działu spadku.
5. Sprawdź dyspozycję wkładem na wypadek śmierci
Posiadacz niektórych rachunków może za życia wskazać osobę z najbliższej rodziny, która po jego śmierci otrzyma określoną kwotę.
Taka wypłata nie wchodzi do masy spadkowej w takim samym zakresie jak zwykłe środki na koncie.
Nie każdy rachunek i nie każda osoba mogą być objęte dyspozycją, dlatego trzeba sprawdzić to w banku.
6. Uzyskaj dokument potwierdzający dziedziczenie
Aby wypłacić środki należące do spadku, bank będzie wymagał dokumentu potwierdzającego, kto jest spadkobiercą — np. prawomocnego postanowienia sądu albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia.
Przy kilku spadkobiercach bank może wymagać dodatkowego dokumentu dotyczącego podziału środków lub zgodnego działania spadkobierców, zależnie od sytuacji.
Konto indywidualne a wspólne
To rozróżnienie jest bardzo ważne.
Przy indywidualnym rachunku środki zgromadzone w chwili śmierci co do zasady podlegają zasadom opisanym wyżej.
Rachunek wspólny jest prowadzony dla więcej niż jednej osoby, dlatego śmierć jednego współposiadacza nie oznacza automatycznie, że całość rachunku traktuje się jak konto zmarłego. Znaczenie mają przepisy, umowa z bankiem i relacje majątkowe między współposiadaczami.
Jeżeli zmarły miał konto wspólne z małżonkiem, nie podejmuj decyzji na podstawie porad dotyczących wyłącznie ROR-u indywidualnego.
Co z kredytem i kartą kredytową
Konto osobiste i kredyt to dwie różne umowy. Zamknięcie rachunku nie oznacza automatycznie umorzenia kredytu.
Jeżeli zmarły miał kartę kredytową, limit, pożyczkę albo hipotekę, poinformuj bank i poproś o informację o saldzie oraz ewentualnym ubezpieczeniu zobowiązania.
Nie spłacaj dużych długów z własnych środków tylko dlatego, że bank wysłał informację o zaległości. Najpierw ustal, kto jest zobowiązany i na jakiej podstawie.
Jak znaleźć inne konta zmarłego
Jeżeli po potwierdzeniu praw do spadku nie wiesz, w których bankach zmarły posiadał rachunki, możesz skorzystać z Centralnej Informacji o Rachunkach.
Wniosek składa się za pośrednictwem banku lub SKOK-u, a wnioskodawca musi wykazać tytuł prawny do spadku.
Termin
Nie ma jednego terminu ustawowego na „zamknięcie konta po śmierci”. Bank warto jednak poinformować możliwie szybko, szczególnie gdy z rachunku wychodzą bieżące płatności.
Osobno pilnuj terminów spadkowych i podatkowych.
Najczęstsze błędy
- wypłata gotówki kartą zmarłego po jego śmierci,
- korzystanie z bankowości internetowej „bo znam hasło”,
- założenie, że wszystkie pieniądze na rachunku zawsze wchodzą do spadku,
- brak sprawdzenia zleceń stałych,
- mylenie rachunku wspólnego z indywidualnym,
- spłacanie długów przed ustaleniem odpowiedzialności spadkobiercy.
Najczęstsze pytania
Czy pełnomocnik może wypłacać pieniądze po śmierci właściciela?
Co do zasady nie. Pełnomocnictwo do rachunku wygasa ze śmiercią posiadacza.
Czy bank od razu blokuje konto?
Bank musi najpierw uzyskać wiarygodną informację o zgonie i stosuje własną procedurę zgodną z prawem.
Czy pieniądze z konta zawsze są spadkiem?
Nie. Wyjątkami mogą być m.in. wypłata uzasadnionych kosztów pogrzebu i dyspozycja wkładem na wypadek śmierci.
Czy potrzebuję dokumentów spadkowych do pieniędzy na koncie?
Do wypłaty środków wchodzących do spadku bank wymaga dokumentu potwierdzającego prawa spadkobierców.
Czy konto wspólne działa tak samo?
Nie. Do rachunków wspólnych stosuje się inne zasady i trzeba sprawdzić konkretną umowę.
Co dalej
Jeżeli nie znasz wszystkich banków, przejdź do Jak znaleźć konta bankowe zmarłego. Jeżeli zapłaciłeś za pogrzeb, sprawdź Zwrot kosztów pogrzebu z konta zmarłego.