W skrócie
Odprawa pośmiertna to świadczenie wypłacane przez pracodawcę rodzinie pracownika, który zmarł w czasie trwania stosunku pracy albo w określonych przypadkach już po jego ustaniu. Nie jest to to samo co wynagrodzenie należne zmarłemu, ekwiwalent za urlop czy świadczenie z polisy grupowej.
Wysokość odprawy zależy od stażu pracy u danego pracodawcy. Co do zasady wynosi od jednomiesięcznego do sześciomiesięcznego wynagrodzenia. Jeżeli uprawniona jest tylko jedna osoba, otrzymuje połowę odpowiedniej kwoty.
Kiedy może przysługiwać odprawa
Podstawowa sytuacja to śmierć pracownika w trakcie zatrudnienia. Przepisy przewidują również przypadki, w których odprawa może przysługiwać po śmierci osoby pobierającej po ustaniu zatrudnienia zasiłek z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, jeżeli spełnione są warunki ustawowe.
Dla rodziny najważniejsze jest, by po śmierci pracownika skontaktować się z działem kadr i poprosić o pełną informację o rozliczeniach. Sam fakt, że pracodawca wie o śmierci, nie oznacza, że rodzina zna wszystkie należne jej świadczenia.
Kto może otrzymać odprawę
Uprawniony jest małżonek oraz inni członkowie rodziny spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej na podstawie przepisów emerytalnych.
Nie oznacza to, że każda osoba dziedzicząca po zmarłym automatycznie ma prawo do odprawy. Odprawa pośmiertna ma własne zasady i nie jest zwykłym składnikiem spadku.
Jeżeli istnieje kilka osób uprawnionych, kwotę dzieli się między nie w równych częściach. Jeżeli uprawniona jest tylko jedna osoba, otrzymuje połowę odprawy wyliczonej według stażu zmarłego.
Ile wynosi odprawa
Wysokość zależy od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy:
- krócej niż 10 lat — jednomiesięczne wynagrodzenie,
- co najmniej 10 lat, ale mniej niż 15 lat — trzymiesięczne wynagrodzenie,
- co najmniej 15 lat — sześciomiesięczne wynagrodzenie.
Przy ustalaniu wysokości stosuje się zasady dotyczące wynagrodzenia stanowiącego podstawę ekwiwalentu za urlop.
Jeżeli np. pracownik był zatrudniony 16 lat i pozostawił dwie uprawnione osoby, odprawa liczona jest według sześciomiesięcznego wynagrodzenia i następnie dzielona zgodnie z zasadami ustawowymi.
Co zrobić krok po kroku
1. Skontaktuj się z pracodawcą
Najlepiej z działem kadr, HR albo osobą prowadzącą sprawy pracownicze. Poinformuj o śmierci i zapytaj nie tylko o odprawę, ale o pełne rozliczenie.
Dobrze zadać wprost pytania o:
- wynagrodzenie należne do dnia śmierci,
- ekwiwalent za niewykorzystany urlop,
- odprawę pośmiertną,
- PPK,
- ubezpieczenie grupowe,
- inne świadczenia pracownicze.
2. Poproś o informację, jakie dokumenty są potrzebne
Pracodawca może poprosić o dokument potwierdzający śmierć oraz relację osoby uprawnionej ze zmarłym.
Jeżeli odprawa ma być podzielona między kilka osób, dział kadr może potrzebować informacji o wszystkich uprawnionych.
3. Ustal staż u tego pracodawcy
Nie chodzi o całe życie zawodowe zmarłego, lecz o okres zatrudnienia uwzględniany zgodnie z przepisami przy danym pracodawcy.
Jeżeli firma przechodziła przekształcenia albo doszło do przejścia zakładu pracy, sposób liczenia stażu może wymagać sprawdzenia przez kadry.
4. Sprawdź, czy pracodawca miał ubezpieczenie pracownika
Jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, przepisy mogą wpływać na obowiązek wypłaty odprawy, zależnie od wartości świadczenia z ubezpieczenia.
To jeden z powodów, dla których nie warto analizować odprawy w oderwaniu od polisy pracowniczej.
5. Zachowaj dokumentację wypłaty
Poproś o pisemne rozliczenie albo dokument, z którego wynika podstawa i wysokość wypłaty. Przy kilku świadczeniach z zakładu pracy łatwo pomylić odprawę z należnym wynagrodzeniem albo polisą.
Odprawa a wynagrodzenie i urlop
Po śmierci pracownika pracodawca może mieć do rozliczenia więcej niż jeden rodzaj należności.
Odprawa pośmiertna jest świadczeniem dla uprawnionych członków rodziny.
Niewypłacone wynagrodzenie i ekwiwalent są prawami majątkowymi rozliczanymi według szczególnych zasad prawa pracy.
Polisa grupowa wynika z umowy ubezpieczenia i może wskazywać osobę uposażoną.
Te trzy rzeczy powinny być sprawdzone osobno.
Czy trzeba czekać na spadek
Nie zawsze. Odprawa pośmiertna nie jest zwykłym składnikiem masy spadkowej wypłacanym wyłącznie po przedstawieniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Pracodawca ustala osoby uprawnione zgodnie z Kodeksem pracy. Jeżeli masz wątpliwości, poproś kadry o wskazanie podstawy prawnej żądanych dokumentów.
Termin
Przepisy nie przewidują dla rodziny tak krótkiego terminu jak np. 6 miesięcy na odrzucenie spadku. Nie warto jednak zwlekać, bo ustalenie kręgu uprawnionych i dokumentów może potrwać.
Najlepiej zgłosić sprawę w kadrach po uzyskaniu aktu zgonu i uporządkowaniu najpilniejszych formalności.
Najczęstsze pytania
Czy odprawa pośmiertna wchodzi do spadku?
Jest to odrębne świadczenie prawa pracy dla osób wskazanych w przepisach, a nie zwykły składnik spadku.
Czy każde dziecko pracownika dostanie odprawę?
Prawo innych członków rodziny niż małżonek jest związane z warunkami odpowiadającymi uprawnieniu do renty rodzinnej.
Ile wynosi odprawa przy 12 latach pracy?
Podstawą jest trzymiesięczne wynagrodzenie, a następnie kwota jest dzielona między osoby uprawnione zgodnie z przepisami.
Co jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba?
Otrzymuje połowę odprawy wyliczonej według właściwego stażu.
Czy polisa grupowa wyklucza odprawę?
Może mieć wpływ na jej wysokość lub obowiązek pracodawcy. Trzeba sprawdzić konkretną sytuację i wartość świadczenia ubezpieczeniowego.
Co dalej
Sprawdź również Polisa na życie po śmierci oraz Niezrealizowane świadczenia po zmarłym.