W skrócie
Niezrealizowane świadczenie to pieniądze, do których zmarły miał prawo przed śmiercią, ale których nie zdążył otrzymać. Może chodzić np. o emeryturę lub rentę należną za miesiąc śmierci albo świadczenie, o które zmarły wystąpił, lecz ZUS nie zdążył zakończyć postępowania.
To nie jest renta rodzinna. Niezrealizowane świadczenie dotyczy należności zmarłego, a renta rodzinna jest odrębnym świadczeniem dla członków rodziny.
Kiedy może powstać niezrealizowane świadczenie
Typowy przykład: emeryt zmarł przed terminem wypłaty emerytury należnej za dany miesiąc. ZUS nie wypłaca już pieniędzy na rachunek zmarłego, ale określeni członkowie rodziny mogą złożyć wniosek o wypłatę tej należności.
Druga sytuacja występuje wtedy, gdy osoba przed śmiercią złożyła wniosek o emeryturę, rentę albo ponowne ustalenie wysokości świadczenia, ale nie doczekała decyzji. Jeżeli spełniała warunki, należność za odpowiedni okres może zostać rozliczona po jej śmierci.
Kto może wystąpić o wypłatę
ZUS stosuje określoną kolejność osób uprawnionych.
W pierwszej kolejności znaczenie mogą mieć małżonek i dzieci, jeżeli prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. W dalszej kolejności przepisy przewidują inne osoby spełniające wskazane warunki.
Nie należy więc zakładać, że pieniądze po prostu wchodzą do zwykłego spadku i będą wypłacone według udziałów spadkowych. Niezrealizowane świadczenie ma własne zasady.
Co zrobić krok po kroku
1. Ustal, jakie świadczenie miał zmarły
Sprawdź ostatnią decyzję ZUS, odcinki emerytury lub renty, korespondencję oraz konto bankowe. Jeżeli zmarły niedawno składał wniosek do ZUS, znajdź jego kopię lub potwierdzenie.
Zwróć uwagę także na wnioski o przeliczenie świadczenia. Należność wynikająca z takiej sprawy również może mieć znaczenie.
2. Sprawdź, czy wypłata za ostatni okres już nastąpiła
Nie występuj o pieniądze wyłącznie dlatego, że zmarły był emerytem. Najpierw ustal, czy świadczenie za dany miesiąc zostało już wypłacone.
Jeżeli środki wpłynęły na rachunek po śmierci, nie wypłacaj ich samodzielnie. Skontaktuj się z ZUS i bankiem, ponieważ sytuacja wymaga prawidłowego rozliczenia.
3. Wypełnij wniosek ENS
ZUS wskazuje formularz ENS do ubiegania się o niezrealizowane świadczenie.
Wniosek powinien odpowiadać Twojej sytuacji rodzinnej. Jeżeli kilka osób może być uprawnionych, ZUS ustali zasady wypłaty zgodnie z przepisami.
4. Przygotuj dokumenty potwierdzające relację i sytuację
ZUS może wymagać między innymi aktu małżeństwa, aktu urodzenia dziecka albo dowodów wspólnego gospodarstwa domowego lub utrzymywania zmarłego.
Jeżeli akt zgonu został już dostarczony w innej sprawie, np. przy zasiłku pogrzebowym, nie zawsze trzeba ponownie składać ten sam dokument.
5. Złóż wniosek przed upływem terminu
To jeden z przypadków, w których odkładanie formalności może spowodować utratę prawa.
ZUS wskazuje, że wniosek należy złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało. Po tym terminie roszczenie co do zasady wygasa, z wyjątkiem szczególnych sytuacji związanych z dalszym prowadzeniem postępowania.
Jak odróżnić trzy różne wypłaty po śmierci
W praktyce rodziny często mieszają trzy niezależne rzeczy.
Zasiłek pogrzebowy — świadczenie związane z kosztami pogrzebu.
Renta rodzinna — nowe prawo określonych członków rodziny po osobie zmarłej.
Niezrealizowane świadczenie — pieniądze, które należały się zmarłemu jeszcze za jego życia, ale nie zostały wypłacone.
Możliwe jest, że w jednej rodzinie wystąpią wszystkie trzy sprawy równocześnie.
Co z podatkiem
ZUS potrąca podatek od niezrealizowanego świadczenia i przekazuje odpowiednią informację podatkową. Osoba, która otrzyma wypłatę, powinna później uwzględnić dokument z ZUS w swoim rozliczeniu zgodnie z jego treścią.
Nie traktuj tej wypłaty jak nieopodatkowanego przelewu spadkowego.
Termin
12 miesięcy od dnia śmierci — podstawowy termin na złożenie wniosku o wypłatę niezrealizowanego świadczenia.
Jeżeli zmarły miał w toku sprawę w ZUS i sytuacja jest bardziej złożona, nie czekaj do końca terminu. Złóż wniosek i poproś ZUS o wskazanie dalszych dokumentów.
Najczęstsze błędy
- mylenie niezrealizowanego świadczenia z rentą rodzinną,
- brak sprawdzenia, czy ostatnia wypłata już nastąpiła,
- przekonanie, że pieniądze zostaną wypłacone automatycznie spadkobiercom,
- przekroczenie 12-miesięcznego terminu,
- brak informacji o sprawach, które zmarły miał w toku w ZUS.
Najczęstsze pytania
Zmarły nie dostał emerytury za miesiąc śmierci. Czy rodzina może ją otrzymać?
Może powstać prawo do niezrealizowanego świadczenia. Trzeba złożyć wniosek i spełnić warunki dotyczące osoby uprawnionej.
Czy wystarczy być spadkobiercą?
Nie zawsze. ZUS stosuje szczególne zasady dotyczące osób uprawnionych do niezrealizowanego świadczenia.
Czy trzeba czekać na postępowanie spadkowe?
Niezrealizowane świadczenie jest rozliczane według przepisów ZUS, a nie wyłącznie na podstawie zwykłych zasad podziału spadku.
Jaki formularz złożyć?
ZUS wskazuje formularz ENS.
Ile mam czasu?
Co do zasady 12 miesięcy od dnia śmierci.
Co dalej
Jeżeli członek rodziny może mieć własne prawo do świadczenia, sprawdź Renta rodzinna po śmierci. Jeżeli zmarły był pracownikiem, przeczytaj też Odprawa pośmiertna.