W skrócie
Nie ma jednego rejestru obejmującego każdy testament sporządzony w Polsce. Notarialny Rejestr Testamentów (NORT) zawiera informacje wyłącznie o testamentach, które zostały do niego zgłoszone. Rejestracja jest dobrowolna.
Po śmierci testatora informację z NORT uzyskuje się za pośrednictwem notariusza po przedstawieniu aktu zgonu. Rejestr nie ujawnia treści testamentu ani listy spadkobierców — wskazuje, że dokument został zarejestrowany i gdzie można go poszukiwać.
Gdzie szukać testamentu
W domu i dokumentach
Najpierw sprawdź miejsca, w których zmarły trzymał ważne dokumenty:
- sejf,
- segregatory,
- biurko,
- skrytkę,
- dokumenty u bliskiej osoby.
Testament własnoręczny może istnieć bez jakiegokolwiek wpisu do rejestru.
U notariusza
Jeżeli wiesz, że zmarły korzystał z konkretnej kancelarii, skontaktuj się z nią.
Nie zakładaj jednak, że testament na pewno był notarialny. Możliwe są również inne formy testamentu przewidziane przez prawo.
W NORT
Po śmierci testatora notariusz może sprawdzić Notarialny Rejestr Testamentów.
Do takiego sprawdzenia potrzebny jest dokument potwierdzający śmierć.
Co zrobić krok po kroku
1. Nie niszcz dokumentów zmarłego
Przy porządkowaniu mieszkania nie wyrzucaj odręcznych pism tylko dlatego, że nie wyglądają jak akt notarialny.
Testament własnoręczny może być prostym dokumentem sporządzonym pismem ręcznym, podpisanym i opatrzonym datą.
Jeżeli masz wątpliwości, zachowaj dokument do oceny notariusza lub sądu.
2. Zapytaj rodzinę o informacje
Czasem zmarły powiedział jednej osobie, gdzie przechowuje testament, ale nie poinformował reszty rodziny.
Pytaj neutralnie. Nie zakładaj, że osoba wymieniona w rozmowie jest automatycznie spadkobiercą.
3. Umów wizytę u notariusza
Przedstaw akt zgonu i poproś o sprawdzenie NORT.
Notariusz może uzyskać informację, czy testament został zarejestrowany i gdzie należy go poszukiwać.
4. Pamiętaj o ograniczeniu rejestru
Brak wyniku w NORT oznacza tylko brak zarejestrowanego testamentu.
Nie oznacza:
- że testamentu nie ma,
- że zmarły niczego nie sporządził,
- że dziedziczenie ustawowe na pewno jest właściwe.
5. Jeżeli znajdziesz testament — nie „realizuj go” samodzielnie
Testament trzeba uwzględnić w formalnym postępowaniu spadkowym.
Może wymagać otwarcia i ogłoszenia, a jego ważność i interpretacja mogą podlegać ocenie.
Nie dziel majątku między rodzinę tylko na podstawie prywatnego odczytania kartki.
Co zawiera NORT
NORT nie jest bazą treści testamentów.
Nie zobaczysz w nim:
- kto dziedziczy,
- jakie składniki majątku komu zapisano,
- wartości spadku.
Rejestr służy przede wszystkim temu, by zmniejszyć ryzyko, że zarejestrowany testament zostanie przeoczony.
Czy wpis do NORT jest obowiązkowy
Nie. Testator sam decyduje, czy testament ma zostać zarejestrowany.
Dlatego poradnik „sprawdź NORT i jeśli nic nie ma, uznaj że testamentu nie było” jest błędny.
Co jeśli jest kilka testamentów
Możliwe jest, że zmarły sporządzał kilka testamentów w różnych okresach.
Wtedy trzeba ustalić ich wzajemną relację, daty, ewentualne odwołanie wcześniejszych rozrządzeń i ważność dokumentów.
To jedna z sytuacji, w których warto skorzystać z notariusza albo prawnika.
Testament a spadek ustawowy
Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed ustawowym w zakresie, w jakim testament skutecznie określa dziedziczenie.
Jeżeli testament nie obejmuje całego spadku albo jest nieważny w części, mogą pojawić się dodatkowe zagadnienia.
Nie zakładaj więc, że testament automatycznie wyłącza każdą osobę z ustawowego kręgu we wszystkich sprawach — znaczenie może mieć np. zachowek.
Termin
Nie ma jednego 3- czy 7-dniowego terminu na „znalezienie testamentu”, ale poszukiwania powinny rozpocząć się przed formalnym potwierdzeniem dziedziczenia.
Notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli ujawnią się okoliczności wskazujące na istnienie nieotwartych lub nieogłoszonych testamentów.
Najczęstsze błędy
- uznanie braku wpisu w NORT za dowód braku testamentu,
- wyrzucenie odręcznego dokumentu,
- samodzielne dzielenie majątku bez formalnego potwierdzenia praw,
- zatajenie testamentu przed innymi spadkobiercami,
- uznanie, że testament notarialny zawsze jest jedynym możliwym testamentem.
Najczęstsze pytania
Czy mogę sam sprawdzić NORT online?
Dostęp do informacji o testamencie odbywa się za pośrednictwem notariusza.
Czy NORT pokazuje treść testamentu?
Nie.
Czy każdy testament notarialny jest w NORT?
Rejestracja jest dobrowolna.
Czy testament własnoręczny może być ważny?
Prawo przewiduje testament własnoręczny przy spełnieniu odpowiednich warunków formalnych.
Co zrobić, jeśli znalazłem dwa testamenty?
Nie wybieraj sam, który „wydaje się właściwy”. Przekaż dokumenty notariuszowi lub sądowi.
Co dalej
Jeżeli sytuacja jest jasna, przejdź do Akt poświadczenia dziedziczenia czy sąd. Możesz też sprawdzić Rejestr Spadkowy.